تاثیر بازی درمانی  بر مهارت های ارتباطی کودکان اوتیستیک و ...

اوتیسم ، برجسته ترین نمونه­ ی اختلال رشدی از اختلالات طیف اختلالات نافذ رشد (PDD) است که کودکان اوتیستیک و خانواده های­شان را در شرایط ویژه ای قرار می دهد. مادران کودکان اوتیستیک زندگی را به صورت چالشی بی ­انتها و همیشگی تجربه می نمایند .

شیوع اختلال اوتیسم به دلایل مختلفی در حال افزایشی چشمگیر است، در اوایل دهه ­ی اخیر برآورد می­شد که شیوع اختلال اوتیسم، 1 در 335 نفر باشد ، لیکن بر اساس گزارش مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری­ها ، این میزان در سال­های اخیر رو به افزایش بوده است و به ویژه با در نظر گرفتن طیف اختلال اوتیسم به 1 در 150 نفر افزایش یافته و توجه متخصصان شاخه­ های مختلف علوم و برنامه ریزان بهداشت جهانی را به خود جلب نموده تا حدی که سازمان بهداشت جهانی با اختصاص روز جهانی اطلاع رسانی پیرامون این اختلال، اهتمامی فراگیر برای شناسایی زود هنگام و طراحی و اجرای مداخلات زود آغاز در این زمینه را خواستارگردیده است .

فقدان ارتباط چشمی دوجانبه، محدودیت لبخند اجتماعی، علاقه و گرایش ناچیز به چهره انسان­ها، ناخوشایندی نسبت به برقراری تماس جسمی، نقص در ارتباط کلامی، محدودیت در دیدگاه گیری و درک دیدگاه دیگران، ناکامی در به اشتراک گذاشتن لذت، نقص و محدودیت در بازی مشارکتی، از جمله این محدودیت­ ها و نقایص­ اند . رشد و تحول مهارت های بازی نیز در کودکان اوتیستیک با نقایص وآسیب­ هایی همراه است که کاستی وکمبود در کاوشگری در اشیاء، کاستی در تنوع بازی با اشیاء، کمبود بازی های ابتکاری و بدیع و نقص و تاخیر در بازی های نمادین از جمله آسیب ­ها و کاستی ­های عمده­ این کودکان است.

برنامه ­ها و مداخلات مختلفی برای کودکان اوتیستیک پیشنهاد و اجرا می­شوند که از نظر وسعت اهداف، تنوع حوزه های مداخله، نرخ مداخله در هفته و طول مدت مداخله به دو نوع برنامه ­های جامع و مداخلات خاص تقسیم­ بندی نمود . برخی از مداخلات، برنامه­ های جامعی را پیشنهاد نموده ­اند که حوزه ­های مختلف رشد مانند حسی ­حرکتی، گفتاری، ارتباطی، رفتاری و هیجانی را تحت پوشش قرار می دهد. لیکن اغلب چنین برنامه­ هایی مستلزم مداخلات نظام­ دار و رسمی هستند که معمولا در بستر برنامه­ های آموزشی و در مدارس و درمانگاه ­های آموزشی­ درمانی، ارائه می شوند .

شایان ذکر است که در این مداخلات از ابزار و وسایل مختلفی استفاده شده است و هر کدام به نوعی می کوشند زمینه ­ایجاد انگیزه، تغییر رفتار و تسهیل ارتباط و تعامل بین فردی را فراهم آورند که وسایلی نظیر اسباب ­بازی های رایج، کتاب و تصاویر، رایانه، تجهیزات سمعی ­بصری ، وسایل موسیقیایی  و استفاده از روبات ­های مناسب­ سازی شده برای بازی یا ارتباط با کودکان اوتیستیک و ابزارهای کاردرمانگری از جمله ابزارها و وسایل به کار گرفته شده در این مداخلات آموزشی و توان بخشی هستند.

هم­چنین مرور مداخلات توان بخشی و درمانی کودکان اوتیستیک نظیر فعالیت ­های داویس، ماتسون، لویسلی و لو، پیترسن، لاکروکسی و روسیو نشان می دهد بازی­ درمانی به عنوان یک درمان ایمن و همساز با ویژگی ­های رشدی و شرایط کودکان اوتیستیک همواره سهمی از مداخلات آموزش، روان­شناختی و توان­بخشی این کودکان را به خود اختصاص داده است و به این لحاظ مبادرت به پژوهش و توسعه­ در این زمینه نوعی سرمایه­ گذاری علمی است که بازده علمی چند جانبه ­ای را برای کودکان، خانواده ­ها و متخصصان به همراه خواهد داشت .

اگر چه در کودکان عادی فرآیند درک و رشد مهارت ­های ارتباط غیرکلامی در خردسالی شکل می­گیرد، اما در کودکان اوتیستیک، رشد و شکل ­گیری مهارت های ارتباطی با کاستی و محدودیت ­های بسیار همراه است و لذا نیازمند مداخله درمانی و آموزشی است. در این میان آغازگری و پاسخ به توجه مشترک یکی از نقایص اصلی مهارت­های ارتباطی غیرکلامی کودکان اوتیستیک و یکی از ملاک ­های تشخیص این کودکان محسوب می­گردد و به ویژه یکی از اهداف و اولویت ­های مداخلات درمانی آن­ها می­باشد . با این حال پیشرفت و اثربخشی در این مداخلات، آهسته ­تر صورت می پذیرد و مداخلاتی اثربخش­ تر هستند، که جزیی ­تر باشند.

بازی درمانی نوعی از روان درمانی کودکان است که به آنها کمک می کند تجارب، احساسات و مشکلات خویش را به وسیله بازی با عروسک ها، اسباب بازی ها و دیگر وسایل بازی بیان و برون ریزی کنند. این کار با راهنمایی و نظارت درمانگری آموزش دیده انجام می شود .

چکیده
این مقاله با هدف بررسی متون و مقاله های مربوط به بازی و بازی درمانی تعریف بازی درمانی و انواع آن، نظریه های مطرح شده، وسایل بازی و همچنین تاثیر آن بر روی اختلالات مربوط به کودکان بیش فعال و کودکان اوتیسم و اختلال پس از سانحه و پرخاشگر و کودکان مضطرب بررسی ­شده ­و­ برای­ کاهش­ اثرات­ مشکلات ­موجود­ انجام ­­شده ­است

روش : بررسی به شکل مروری بر متون و شرکت در کارگاه های مربوط با بازی درمانی

یافته ها و نتیجه گیری : بازی درمانی در کاهش مشکلات اضطرابی ارتباطی در اختلالات اوتیسم و کم توان ذهنی و کودکان بیش فعال و اختلال پس از سانحه و مشکلات رفتاری موثر بوده است. بنابراین در اصلاح مشکلات کودکان با توجه به آموزش والدین و محیط آموزشی و جامعه­ حائز­ اهمیت­ می ­باشد
کلیدواژه ­: ­بازی،­ بازی ­درمانی

مقدمه
بازی با تولد کودک آغاز می گردد و بلافاصله پس از تولد فعالیت های انطباقی جهت سازگاری با محیط جدیدتر ظاهر می شوند. باید توجه داشت که بازی، طبیعی ترین شکل تمایل کودک برای تماس ­و ­برخورد­ با­ دنیای ­اطرافش ­است
اندیشمندان و علمای تربیتی از صدر اسلام تاکنون بر ضرورت بازی تاکید نموده و باور داشته اند که کودکان حتی باید شغل دلخواه آینده خود را به صورت بازی تمرین کنند و بیابند. در تعلیم و تربیت امروزی، بازی به عنوان یکی از موثرترین وسایل تربیتی شناخته شده است زیرا بازی هم وسیله ای است در خدمت تربیت و کمکی در راه تعلیم و تربیت کودکان و هم از طریق ( بازی درمانی ) می توان به درمان برخی از بیماریهای روانی و مشکلات رفتاری کودکان پرداخت
قابل ذکر است که بازی , هم به عنوان روش یادگیری و یا تقویت یادگیری و پیشرفت اجتماعی کودک و هم به عنوان وسیله ای برای بیان عواطف و احساس ها دارای قابلیت تربیتی و سازندگی قابل توجهی است و به کودک فرصت رشد و بالندگی و خویشتن سازی را می دهد به شرط آنکه مربیان و والدین ، کودکان را در انتخاب بازی، آزاد بگذارند تا کودکان آنچه را که نیاز دارند در قالب ­بازیها­ و فعالیت ­ها ­به ­دست­ آورند.­
تعریف­ بازی
" هرگونه فعالیت جسمی و ذهنی که بصورت اختیاری و خود خواسته توسط کودکان انجام می گیرد بازی نامیده می شود" که در حین بازی میان کودک و درمانگر به وجود می آید سبب اعتماد یا عدم اعتماد کودک نسبت به درمانگر می شود . ضمن بازی می توان از گفتارهای کودک به­ وجود ­این ­حس­ پی­ برد
بازی درمانی نوعی روش درمانی است که برای کودکان مورد استفاده قرار می گیرد و در آن کودکان مشکلات و مسایل خود را در یک سطح خیالی و تصویری به وسیله عروسک ها، گل مجسمه سازی و وسایل دیگر آشکار می نمایند(مک ماهون،2005) بازی درمانی نوعی از روان درمانی کودکان است که به آنها کمک می کند تجارب، احساسات و مشکلات خویش را به وسیله بازی با عروسک ها، اسباب بازیها و دیگر وسایل بازی بیان و برون ریزی کنند. این کار با راهنمایی و ­­نظارت­ درمانگری­ آموزش­ دیده­ انجام­ می ­شود(کارول،1997)
روبین، فاین و واندنبرگ(1983)، عنوان کرده اند برای اینکه فعالیتی را بازی نامید باید 5 ویژگی داشته ­باشد
-
فرد برای انجام آن دارای انگیزه درونی باشد. به صورت آزادانه انتخاب شود. خوشایند (لذت بخش)­ باشد. ­­واقعیت­ گریز ­باشد. بازیکن در بازی شرکت فعال داشته باشد.

 انواع بازی: پیاژه(1951) بازیها را به سه دسته مهارتی، نمادین و باقاعده تقسیم می کند. لی(1991)­بازیها­را­ به سه ­دسته ­تجربه­ ای، خلاقانه ­و­ نمایشی ­تقسیم­ می ­کند.

مراحل­ مختلف­ بازیهای­ کودک:
 1- بازیهای انفرادی : کودک در سنین پایین بیشتر وقت خود را به تنهایی بازی کرده و به کودکان دیگری که اطرافش باشند توجهی ندارد . حواس وی متوجه اشیاء و چگونگی آنهاست که معمولاً ­تا ­3­سالگی­ است.
2- بازیهای اجتماعی و گروهی : در حدود 3 سالگی اغلب کودکان تمایل پیدا می کنند در گروه های کوچک 3 یا 4 نفری بازی کنند . اهمیت این بازیها است که کودک باید آنها را بصورت گروهی ­انجام ­دهند.

خصوصیات­ بازی­ گروهی :
1- بازی در گروه امکان تلاش و فعالیت بیشتر را فراهم می آورد و سبب می شود کودک مهارت های ­همکاری و مشارکت ­با ­دیگران ­را­بیاموزد.
2- کودک درگروه ویژگی های مثبت و منفی رفتار خود را می شناسد و با کمک مشاور اصلاح کند.
3- بازی در گروه نگرانی کودک را کاهش می دهد زیرا سبب می شود او دریابد که کودکان دیگر نیز­مشکلاتی ­مشابه ­او ­را ­دارند
4- در بازی گروهی کودک رعایت قوانین و همچنین داد و ستد اجتماعی را یاد می گیرد .
5-در گروه کودک رفتار واقعی خود را نشان می دهد به طوری که گاهی برای گرفتن اسباب بازی حمله ­می­کند ­و­گاهی ­با ­دیگران­دوست­ می­شود.

فواید­بازی:

  • به کودکان اجازه می دهد احساسات خود را به صورت کارآمد بیان کنند.
  • به بزرگسالان اجازه می دهد وارد دنیای کودکان شوند و تساوی قدرت موقتی ایجاد شود.
  • بازی برای کودکان لذت بخش است و اضطراب آنها را کاهش می دهد.
  • به کودکان فرصت میدهد تا نقش های جدید را بازی کنند و رویکردهای حل مسئله را آزمایش ­کنند.
  • باعث بلوغ تکاملی کودک می شود.
  • ویژگی سمبلیک بازی باعث می شود کودک با خود فراموش شده اش ارتباط برقرار کند و تجارب حسی حرکتی اولیه را تجربه کند.
  •  به کودک کمک می کند مهارت های اجتماعی مورد نیاز را در موقعیت های مختلف کسب­ کند.-

عوامل­ موثر­در ­بازی :
1- جنسیت : بازی پسرها با دخترها متفاوت است . پسرها بیشتر از بازی هایی لذت می برند که نیاز به فعالیت بدنی دارد و دخترها اغلب بازیهای ساکت و آرام را ترجیح می دهند. تا قبل از 8 سالگی کودکان به جنسیت هم بازی خود اهمیت نمی دهند اما در سنین 8 تا 10 سالگی اختلاف بازی میان دو جنس مشخص است و کودکان معمولاً ترجیح می دهند که با همجنس خود بازی کنند به عقیده روان شناسان بازی برای پسران بیشتر وسیله ای برای ابراز وجود خود در برابر دیگران است و برای دختران وسیله ای برای ارتباط برقرار کردن با دیگران است.
2- سن : کودک در هر سن به یک نوع بازی خاص علاقه نشان می دهد مثلاً از تولد تا 3 سالگی بازی انفرادی را دوست دارد و هدف آن شناسایی اندام ها و اشیاء و چگونگی کاربرد آنهاست .
3- هوش : افراد از نظر هوشی به سه گروه الف) تیز هوش ب) متوسط ج ) عقب مانده تقسیم می شوند .
4- کودکان تیزهوش تلاش می کنند از اسباب بازیهایی استفاده کنند که بتوانند با آنها به ابتکار و ابداع دست بزنند و کودکان عقب مانده ذهنی بیشتر به بازیهای انفرادی علاقه دارند .
5- محیط : همه کودکان دنیا بازی می کنند اما نوع بازی آنها از عامل محیط و فرهنگ نیز تاثیر می پذیرد . فرهنگ هر جامعه بر نوع بازی رایج در آن جامعه تاثیر می گذارد
6- عامل تغذیه و بهداشت : نیروئی که کودک از تغذیه می گیرد در تحریک وی برای بازی نقشی فراوان دارد . کودکی که بر اثر عدم تغذیه کافی از گرسنگی و کمبود ویتامین ها رنج می برد در­بازی­ بهانه­ گیر­, ­لجباز­ و غیر فعال ­است.

اشکال ­بازی­ از­ نظر ­ژان­ پیاژه­:
1- بازی های تمرینی و تقلیدی : کودک باحرکاتی ساده در مقابل محیط و اطرافیانش واکنش نشان می دهد ، کم کم این حرکات ساده معنی و مفهوم پیدا می کند و کودک برای پذیرش بیشتر­ و ارتباط­ با­ دیگران ­به­ تقلید ­حرکات­ آنها­ می­پردازد.
2-  بازی های نمادی : در این مرحله حرکات و بازیهایشان براساس یادگیری قبلی شکل می گیرد . آنها حرکات و صداهای حیوانات را در زمانی که حتی حضور ندارند تقلید می کنند و این حرکات مقدمه­ بازی های­ نمادی­ است
3-بازی های با قاعده : کودک پس از گذر از مرحله بازی های نمادین وارد مرحله بازی های باقاعده می شود . این مرحله از حدود 4 سالگی تا 5 سالگی آغاز و در 7 سالگی شکل گرفته و در 11 سالگی به مرحله نهایی خود می رسد.

نظریه ­های­ مطرح­ شده­ در ­مورد­ بازی  :
-دیدگاه­ و­ نظریه اسلام ­و ­دانشمندان­ اسلامی­ درباره­ بازی
رسول گرامی اسلام (ص) وجود حالت فعال و جوشش را در طفل خردسال نمایانگر فزونی خرد و اندیشه او در بزرگسالی دانسته است. نحوه برخورد پیامبر اکرم (ص) با کودکان از ظرافت ، دقت و روشنی ویژه ای برخوردار بود. امام محمد غزالی در برنامه پیشنهادی خود برای آموزش کودکان ساعاتی از وقت مراکز تعلیم و تربیت را به بازی و ورزش اختصاص می دهد . خواجه نصیر طوسی بازی را وسیله­ای­ برای­ رفع­ خستگی ­از ­فعالیت­ های ­جدی­ می­داند.
-
دیدگاه پیـــاژه : پیاژه نظریه پردازی اولیه خود در این زمینه را براساس مشاهده تیله بازی کودکان پی ریخته بود (این بازی درآن زمان در میان اروپاییان رایج بود پیاژه معتقد بود بازی راهی است برای دسترسی به جهان بیرون و لمس آن به گونه ای که با وضع کنونی فرد مطابقت داشته­ باشد
وی معتقد بود بازی در رشد کودک نقش اساسی دارد اما کار وی بیشتر درباره چگونگی رشد ذهنی بود

پیاژه ­اظهار ­می­دارد ­رشد­ شناختی ­کودک­ از ­طریق­ چهار­ مرحله­ عمده­ است

-مرحله حسی حرکتی : اولین مرحله ( از زمان تولد تا حدود 18 ماهگی ) در این مرحله نوزادان به تدریج می آموزند که رابطه ای بین اعمال آنها و دنیای خارج وجود دارد. مرحله قبل از عمل کودکان توانایی شکل دادن به تصورات ذهنی از اشیا و حوادث را کسب می کنند ( 18 تا 24 ماهگی )
-مرحله ­اعمال­ عینی : دوره اعمال عینی تا سن 11 سالگی ادامه می یابد و شامل بروز بسیاری از مهارت های مهم است . مرحله اعمال رسمی که پیاژه معتقد است بیشتر کودکان در حدود سن 12سالگی وارد آخرین مرحله رشد شناختی یعنی اعمال رسمی می شوند در طی این دوره جنبه های عمده تفکر بزرگسالان­ ظهور ­میکند .
نظریه انرژی اضافی : این نظریه را به اسپنسر و شیلر نسبت داده می شود . طبق این نظریه بازی صرفاً برای تخلیه انرژی اضافی بدن انجام می شود و هدفی را دنبال نمی کند . اسپنسر همچنین معتقد است که بازی علاوه بر صرف انرژی اضافی برای تقلید از رفتار اطرافیان به ویژه والدین­ انجام­ می­ گیرد.
-نظریه پیش تمرین : این نظریه را به کارل گروس  نسبت می دهند . وی معتقد است که بازی یک سلسله پیش تمرین است که هدف آن ساختن رفتارهایی است که کودک در بزرگسالی خود به­ انجام ­آنها ­می­پردازد
-
نظریه استراحت و رفع خستگی : این نظریه را به لازارو نسبت می دهند . طبق این نظریه بازی­ به­ منظور ­استراحت و­ رفع­ خستگی­ انجام می­گیرد .
-
نظریه تکرار فعالیت های اجدادی : بانی این نظریه استانلی هال است وی معتقد است کودکان به بازی می پردازند تا محتوا و صحنه هایی را که اجدادشان ایجاد کرده بودند تجدید کنند­. ­­از ­نظر­استانلی­ هال­ کودکان­ ویژگی ­بازی­ را ­به­ ارث­ می­برند.
-
نظریه سوزان ایساکس (1934-1896) ایساکس تحت تاثیر فروبل قرار داشت و بازی راروشی برای بیان احساس می دانست . او معتقد بود که بیشترین یادگیری از سن 7 سالگی آغاز می شود.

-نظریه فردریچ فروبل  (1852-1782) فروبل کارخود را از مهدکودک آغاز کرد . نظریه های او درباره پرورش کودک و مراقبت از او در سال های نخست کودکی هنوز مطرح است . migna.ir او معتقد بود که بچه ها ضمن بازی یاد می گیرند و یادگیری هنگامی نتیجه بخش است که کودک به بازیهای خیالی که او را وادار به فکرکردن می کند می پردازد . از نظر فروبل با ارزش ترین فعالیت ها، فعالیتهای خارج از خانه و همچنین بازی های سازنده مانند هنر، صنایع دستی، موسیقی ­و …  ­است .
-
نظریه ژان ژاک روسو بر اهمیت نقش بازی در درک کودک تاکید داشت وی معتقد بود که باید به­ کودک­ احترام­ گذاشت.
-اهداف­ بازی­ درمانی:

  • سطح­1:­اهداف­ پایه 
  • سطح­2:­اهداف ­والد
  • سطح­3:­اهداف­ مشاور 
  • سطح4:­اهداف­ کودک          

 _ویژگی­های ­رابطه­ کودک­­مشاور

برقراری­ تماس ­و ­ارتباط­ میان ­دنیای­ کودک­ و­مشاور

منحصر ­به­ فرد­ بودن
ایمن­ بودن
قابل ­اعتماد­ بودن

غیر ­مداخله­ کننده­ بودن

با ­هدف ­بودن
-ویژگی­های­ مشاور
 موافق ­باشد 
در­ تماس­ با­ کودک­ درونی­ خود ­باشد

پذیرنده ­باشد
از­ نظر ­عاطفی ­فاصله­ بگیرد 

ویژگی­های­ اتاق­ بازی­ درمانی:
ضد ­صدا ­باشد
نور ­و ­دمای­ مناسب­ داشته ­باشد
دارای ­حداقل ­یک­ پنجره باشد 
وجود­ سینک (لگن­ دستشویی)
کف­ اتاق ­پوشش ­نرم­ داشته ­باشد

وجود­آینه­ یک طرفه­ در صورت­ امکان
وجود ­دوربین­ فیلمبرداری­ در­ صورت ­امکان

عواملی­ که ­در ­انتخاب ­وسایل ­ارتباطی ­یا­ فعالیت­ها­ مهم­ هستند:
سن­ رشدی­ کودک
مشاوره­ فردی ­است­ یا ­گروهی
اهداف­ مشاوره ­فعلی
 

محدودیت های بازی درمانی :

گینات ­معتقد­ است­ محدودیت­ها­ به­ چند ­دلیل­ باید ­اعمال­ شوند:
تخلیه­ هیجانی­ به­ کانالهای ­سمبلیک

انتقال ­پذیرش ،­ همدلی ­و ­احترام ­به ­کودک ­در­ سراسر­ درمان

امنیت­ جسمی ­و ­روانی­ کودکان­ و ­درمانگر

محدودیت­ های ی­که­ کنترل ­ایگو­را قوت­ می­ بخشند

محدودیت­ به­ دلایل­ قانونی، اخلاقی ­و ­اجتماعی 
محدودیت­ های ­مالی
فرایند درمان­ کودک :
1-­مرحله ­ارزیابی ­مقدماتی
2-درمان­ کودک
3-توجه­ به مسائل محیطی 
4-مرور­نتایج­ درمانی
مراحل ­ارزیابی ­مقدماتی:
الف-دریافت ­اطلاعات­ ارجاع 
ب-­بستن­ قرارداد­ با­ والدین
درمــــان­ کودک :
ارتباط­ با کودک
درخواست­ ازکودک برای گفتن داستانش
قادر ساختن کودک برای گفتن داستانش
حل مسائل
قدرت دادن به کودک
-توجه به مسائل محیطی
الف- مطرح کردن سیستم ها 
ب- بازخورد به منابع ارجاعی 
ج- کار آموزشی در صورت لزوم
مرور نتایج درمانی:

سنجش و ارزیابی پایانی

خاتمه دادن به درمان
مهارت های مشاوره با کودک :
. برقراری ارتباط با کودک
. مشاهده کودک
. شنونده فعال بودن
استفاده از وسایل ارتباطی
. مواجهه با مقاومت و انتقال
. برخورد با عقاید نامناسب یا خود ویرانگر
. کشف انتخابها و اختیارات
. تمرین و تجربه رفتارهای جدید
. اختتام مشاور
-هدف درمانگر از انتخاب وسایل بازی و نوع بازی:
1. تشخیص
2. درمان

وسایل­ بازی :
1-­استفاده­ از­حیوانات­ کوچک ­اسباب­ بازی :
اهداف استفاده : قادر ساختن کودک برای داستان گویی کشف روابط گذشته، حال و آینده با دیگران دستیابی به درکی کامل تر در مورد موقعیتش در خانواده کشف ترس های مربوط به روابط آتی اش خیال پردازی در مورد روابط احتمالیش در آینده کشف راه حل های احتمالی برای مشکلات­ ارتباطی
2-­جعبه­ شن 
اهداف: کشف وقایع خاص در گذشته، حال و آینده کشف موضوعات و مباحث مرتبط با این وقایع نمایش چیزهایی که برای کودک قابل پذیرش نیستند یا نبودند دستیابی به یک درک شناختی از عناصر اصلی حوادث و وقایع پیش آمده در زندگیش یکجا آوردن موضوعات متضاد با هم ایجاد تغییر در داستانش تجربه احساسات قدرت از طریق تظاهرات جسمی و فیزیکی کسب تسلط بر روی وقایع و موضوعات گذشته و حال پیدا کردن راه حل در مورد موضوعات از طریق افزایش آگاهی
3- سفر خیالی :

اهداف: کشف وقایع خاص در گذشته، حال و آینده کشف موضوعات و مباحث مرتبط با این وقایع نمایش چیزهایی که برای کودک قابل پذیرش نیستند یا نبودند دستیابی به یک درک شناختی از عناصر اصلی حوادث و وقایع پیش آمده در زندگیش یکجا آوردن موضوعات متضاد با هم ایجاد تغییر در داستانش تجربه احساسات قدرت از طریق تظاهرات جسمی و فیزیکی کسب تسلط بر روی وقایع و موضوعات گذشته و حال پیدا کردن راه حل در مورد موضوعات از طریق افزایش آگاهی
4- عروسک های دستی و اسباب بازی های نرم :

کشف وقایع خاص در گذشته، حال و آینده کشف موضوعات و مباحث مرتبط با این وقایع نمایش چیزهایی که برای کودک قابل پذیرش نیستند یا نبودند دستیابی به یک درک شناختی از عناصر اصلی حوادث و وقایع پیش آمده در زندگیش یکجا آوردن موضوعات متضاد با هم ایجاد تغییر در داستانش تجربه احساسات قدرت از طریق تظاهرات جسمی و فیزیکی کسب تسلط بر روی وقایع و موضوعات گذشته و حال پیدا کردن راه حل در مورد موضوعات از طریق افزایش آگاهی
5-بازی نمادین:

نقش مشاور در بازی های تجسمی : بازی موازی بازی شریکی مربیگری در بازی ­تسهیل­ گری­ در ­بازی 
-بازی ­برای­ کودکان­ کم­ توان­ ذهنی : 
کم توانی ذهنی بر اساس دهمین ویرایش انجمن آمریکایی کم توانی رشدی و ذهنی آمریکا ( AAIDD 2002) به ناتوانی ای اطلاق می شود که با محدودیت های معنا دار در کارکردهای هوشی و رفتار سازشی همراه است؛ به گونه ای که رفتار سازشی در زمینه مفهومی، اجتماعی، و عملی متبلور شود. این ناتوانی قبل از سن 18 سالگی به وجود می آید. (اسکِلاک و دیگران،2007) 
کودک کم توان ذهنی با مشکلات و ناتوانی های عدیده ای مواجه است که می تواند به نوبه خود، خانواده ­و­ فرد ­ناتوان ­را­به­ شدت­ متاثر­نماید
این­ مشکلات­ و­ناتوانی­ ها ­مواردی­ چون
.
اختلالات کلینیکی مانند فلج مغزی، اختلالات تشنجی، شخصیت شبه صرع (کلی، استیفن ، برودی­،­2004).
.
اختلالات روانی-رفتاری چون هرزه خواری و بازگشت مواد غذایی (اُرسماند ، سِلتزر ، کراس ، و هانگ­،­2003). 
.
اختلالات­ خواب­(دیدن­و­سایگافز­،­2001).
.رفتارهای­ خود­آزارگرایانه­(سایمونز­،­دمیس­،­تامپسون،­2000)­.
.اقدام به خودکشی و اختلالات عاطفی را در بر می گیرد، که شدت این اختلالات بسته به ضریب هوشی بیمار متفاوت است. (دکر ، کوت وندرانِد ، و ورهوست ، 2002). سایت میگنا
به نظر می رسد برای کودکان کم توان ذهنی که کم توجهی یکی از مشکلات اصلی در آموزش و یادگیری آن ها محسوب می شود، به انضمام بسیاری مشکلات عاطفی و هیجانی دیگر که زنجیروار در پی این کاستی می آید، بازی درمانی روش مناسبی باشد. بازی نه تنها رشد طبیعی کودک را تسهیل می کند، همچنین توانایی کاهش رفتارهای غیر عادی را نیز به دنبال دارد (سلمان ، 2007).
بازی درمانگری مبتنی بر اصول روان پویشی و تحولی، به منظور کمک به کاهش استیصال هیجانی کودک از خلال استفاده از اسباب بازی به کودک کمک می نماید. کودک از طریق بازی به تخلیه هیجانی، برون ریزی و رها سازی هیجانات می پردازد و مشکلات عاطفی و هیجانی خویش را در خلال بازی حل می کند، بی آن که نیازی به زبان و بیان داشته باشد (واتسون، 2007)
وی با استفاده از بروز احساساتش، واکنش ها و رفتارهای مناسب را می آموزد و به یک فهم درستی از توانایی ها و نقاط قوت خویش دست می یابد. بازی وسیله ای نیرومند برای مداخلات درمانی است که ذاتا موجب تسهیل در جریان درمان میشود (سلمان، 2007)

اثرگل­بازی­ بر اضطراب­ کودکان ­بی ­سرپرست :
اختلال های اضطرابی از جمله اختلال های شایع دوران کودک است (بیدل و ترنر، 2005)، و از آن جایی که دوران کودکی نقش حساس و تعیین کننده در بهداشت روانی و سلامت فرد در آینده دارد،­ لذا­توجه­ به­ این ­دوران­ با­ اهمیت ­است
وجود تعارضات، اختلافات و نابسامانی های روانی در این سنین را از عوامل اساسی در بروز مشکلات و­ بیماری های مختلف در سراسر زندگی دانسته اند (میرزا بیگی، 1382).
از عوامل موثر بروز اضطراب کودکان رفتارهای والدین کودکان، که در کودکان ایجاد اضطراب می کند:
1-­کنترل ­بیش ­از ­حد­ والدین
2-­حمایت ­مفرط
3-­الگو­ قراردادن ­برداشت­ از ­اضطراب
4-­تحمیل­ یا ­تشویق­ رفتار ­اجتنابی
5-رد ­یا ­انتقاد ­کودک
6-ناسازگاری­ می­باشد.­(لاست­،­رحمتی،­1386)
در راستای شیوه های اثر بخش برای درمان اختلال های اضطرابی کودکی می توان از بازی و بازی درمانی استفاده کرد. بازی طبیعی ترین شکل تمایل کودک برای تماس و برخورد با دنیای اطرافش ­است­(مصلحی ­و ­همکاران،­1384)
فعالیت بازی در واقع تلاش کودک برای کنار آمدن با محیط است که از طریق او در میابد و دنیا را درک می کند مشکلاتی را که کودکان تجربه می کنند جدای از آنهاست بنا بر این بازی درمانی به ­کودک­ در­کاهش ­مشکلات ­کمک ­می­کند ­(لندرث­ ، ­ترجمه ­آرین،­1384)
از همان ابتدا در بازی درمانی، گِل همیشه به عنوان یک وسیله ضروری برای درمانگران، مورد توجه بوده است. مشاوران از گل استفاده می کنند تا بتوانند توسط آن در رابطه با کودک، او را از حالت­ اختلال­ و­آشفتگی­ به حالت­ نرمال ­انتقال­ دهند­(موستک­،­1953).
بچه ها بسیار از درگیری های عاطفی تجربیات و اضطراب های حل نشده را از طریق گل بازی هدایت نشده آشکار خواهند کرد. درمانگر در بازی بی رهنمود با گل باید صبور باشد و از مهارتهای به دست آمده بالینی استفاده کند، نه تنها از موضوعات مهم بالینی، بلکه انتظار تفاوتهای زیادی را می توان از طریق مراحل بازی بیانگر، مخصوصاً بازی با گل مشاهده کرد (موستک ، 1953) 
با توجه به اینکه اضطراب کودکان آثار و عواقب جبران ناپذیری بر جسم و روان، و عملکرد اجتماعی کودک دارد (بارگلی و همکاران، ترجمه توکلی زاده، 1383)، و گل رس ماده ای عالی، به علت خواص طبیعی اش برای کودکان تحریک کننده و جذاب است. که با گل رس موجب تخلیه و پالایش ­روانی­ کودک­ می­گردد­ (گلدارد،­ارجمندی،­1387)

بازیهای­ مربوط­ به ­اختلال ADHD­
-پیدا­کردن­ چیزها­ غیر­طبیعی ­در­ عکس 
-
بازی زنگ ساعت، یکی از مشکلات کودکان این است که در انجام تکالیف زماندار مشکل دارند. برای اجرای این بازی به یک زمان سنج، ژتون بازی، وسایل نقاشی، قطعات قالبی و چند کتاب ساده نیاز داریم. اگر کودک در مدت زمان تعیین شده تکلیف مورد نظر را انجام دهد ژتون دریافت میکند و با تعویض ژتونها می تواند یک اسباب بازی کوچک به دست بیاورد.

بازی­های­ مورد­ نیاز ­برای­ بهبود مهارت­ برنامه ­ریزی
1.­بازی ­مازها 
2­.­داستان­ گویی ­با ­مازها
3­.بازی ­نظم­ دهی
4­.بازی­ های نوبتی
5­.بازی­ خط ­خطی­ کردن
گروه­ سنی­ مناسب­4­سال­ به ­بالاست
مواد مورد نیاز:گچ، قلم های رنگی، ماژیک های مخصوص، کاغذ و یک سطح سخت که همه بازیکن ها هم روی آن نقاشی کنند و هم بتوانند دور آن بنشینند.
اهداف درمان:  افزایش عزت نفس، افزایش توانایی تمرکز و توجه، افزایش رفتارهای شایسته و با ارزش نسبت به دیگران، افزایش توانایی نوبت دادن و صبور بودن وقتی که نوبت مراجع نیست، بالا بردن توانایی لذت بردن از فعالیت های دقیق، تدارک فرصت هایی برای خانواده در انجام فعالیت­های­ خلاق ­و­لذت ­بخش ­با­یکدیگر
کاربـــردها: اختلالADHD، اختلال استرس پس از سانحه، ناهنجاری های خانوادگی.
بازیهای­ مربوط ­به ­اختلال ­اوتیسم :
اوتیسم اختلالی است که از هر ده هزار کودک،10-15 نفر به آن مبتلا می شوند. کودکان اوتیسم در سه جنبه رفتارهای اجتماعی، ارتباط کلامی و فعالیت ها و علائق مشکل دارند.

1-­پرتاب­ توپ ­به ­هوا
2-­استفاده­ از ­تابلوها ­ارتباطی
3-­کارتهای ­موقعیت ­احساسی 
اهداف :
­تمرکز­و­توجه­ به­ موضوعات­ خاص، تا این­ موضوعات­ کشف­ شوند.
­توجه­ به­ روشهای­ جدید ­تفکر ­و ­رفتار

کشف، دریافت­ و ­ایجاد ­مهارت­های­ حل­ مساله ­و­تصمیم ­گیری
در اختیار گذاشتن انتخاب های مختلف برای مطلع شدن از نحوه پاسخگویی کودک به موقعیتها ­و­­حوادث­ اجتماعی­ خاص.
­تشخیص­ میان­ رفتارهای­ قدیم ­و­ جدید.
­تایید و تقویت مفاهیم، ایده ها، عقاید و رفتارهایی که در طول جلسات مشاوره کشف و یا مطرح شده­ اند.
تهیه برنامه ای که کودک بتواند مهارت های آموخته شده را به محیطش تعمیم دهد
انواع­ بازیها­ برای­ اختلال اوتیسم
بازی­ چرخ ­احساس

بازی­ کارتهای­ موقعیت ­احساسی

بازی­ احساس­ یاب
کار برگ­ حدس ­بزن­ چیه
­کار برگ­ بدن­ شما
کار برگ ­پیدا­کردن­ یک­ احساس
بازی ­درمانی با ­کودکان­ پرخاشگر :

  • ­بازی­ برج­ خشم
  • ­بازی­ عصبانیت
  • ­تاثیر­موجی
  • کار برگ­ حل ­تعارضات

بازی­ درمانی­ کودکان  PTSD 

  • ­بازی­ درک ­احساس
  • ­نقشه­ مسیر
  • بخشی­ از گذشته  

نتیجه­ گیری :
بازی به اندازه تغذیه صحیح و احساس امنیت و صمیمیت برای رشد کودک مهم و ضروری است. بازی کردن فرصتی فراهم می کند تا مهارتهای بدنی نادرست اصلاح شود و همچنین در تامین و حفظ سلامت جسمی کودک نیز موثر است . بازی عاملی است که به رشد تفکرات و خلاقیت های کودک کمک می کند . فراهم کردن زمینه ای برای تمرین مهارت های اجتماعی، عمل کردن به عنوان دریچه ای برای ابراز احساسات و فراهم کردن فرصتی مناسب برای درک ارزش ها از فواید بازی است . مطمئن بودن از اینکه کودک از بینش و زمان کافی برای بازی برخوردار است و این بازی مناسب مرحله رشد اوست­.­ شرطی لازم برای انتخاب نوع بازی است
بطور کلی بازی از مهم ترین عوامل در تربیت اخلاقی کودک به حساب می آید کودک یاد می گیرد که اگر بخواهد فرد قابل قبول در اجتماع و مورد احترام برای دیگران باشد باید خوش اخلاق ، درستکار و حقیقت بین باشد . شادی کودکان بیشتر ناشی از بکارگیری امکانات و توانمندی های موجود ­و­کسب­ موفقیت های ­آنی ­و ­زود گذر­است
بوسیله بازی است که کودک از سرگرمی و بکارگیری حواس خود احساس شادمانی و لذت می کند . در واقع بازی نوعی ورزش ساده محسوب می شود که سلامت بدنی کودک را تامین می کند. در تنظیم عمل دفع ، تسریع گردش خون ، نرمی مفاصل و پرورش و تقویت سلسله اعصاب نیز موثر است.

<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<< 


اختلال اوتیسم به عنوان یک اختلال رشدی، عبارت است از پاسخگو نبودن به دیگران در زمینه مهارت­های اجتماعی و تأخیر شدید یا نداشتن مهارت­های ارتباطی، به طوری که کودکان مبتلا به این اختلال، در معاشرت بین فردی ارتباطات و بازی و روابط پیچیده، نقایص شدید نشان می­دهند. کودکان مبتلا به اوتیسم رفتارهای نامطلوبی مانند: حرکات کلیشه­ ای، پرخاشگری و رفتارهای خودآزاری را از خود نشان می­دهند. آن­ها همچنین در فهم و استفاده از قوانین و رفتارهای غیرکلامی، اجتماعی و هماهنگی حرکتی دچار مشکل هستند. حساسیت کم یا زیاد به محرک ­های شنوایی، بویایی، لامسه ­ای و بینایی اغلب در کودکان مبتلا به اوتیسم گزارش شده است.

به دلیل مشکلاتی که کودکان مبتلا به اوتیسم درزمینه­ مهارت ­های مرتبط با تعاملات اجتماعی، مهارت­ های برقراری ارتباط با دیگران و وجود رفتارها فعالیت ­های کلیشه­ای برای خود و اطرافیان ایجاد می­کنند، رویکردها و روش ­های گوناگونی به درمان کودکان مبتلا به اوتیسم پرداخته ­اند. طبق گزارش­ ها (هاس، موریر، هفلین و لوی، ۲۰۰۸) رویکردهای زیادی مانند، رژیم ­های غذایی و ویتامین ­ها، داروها، آموزش ­های خاص، گفتار درمانی، موسیقی درمانی، تحلیل رفتار کاربردی، یکپارچگی حسی برای کار کردن با کودکان دچار اوتیسم وجود دارد. البته همه آن­ها در دسترس و شناخته شده نیستند. در حالی که شواهدی عنوان می­کند که راهبردهای خاصی می­تواند برای آموزش مهارت­ های خاص به کودکان دچار اوتیسم مؤثر باشد؛ در حال حاضر مدرکی دالِ بر این که یک برنامه بهتر از دیگری است، وجود ندارد .

برای درمان اوتیسم از روش ها و رویکردهای مختلفی از جمله بازی درمانی استفاده می گردد.                

بازی درمانی نوعی از روان درمانی کودکان است که به آنها کمک می­کند، تجارب، احساسات و مشکلات خویش را به وسیله بازی با عروسک ها، اسباب بازی ­ها و دیگر وسایل بازی بیان و برون ­ریزی کنند. این کار با راهنمایی و نظارت درمانگری آموزش دیده انجام می شود.

اغلب متخصصانی که به کودکان اوتیسمی خدمات بازی درمانی ارائه می‌دهند در حقیقت نوعی از درمان شبیه درمان دوره ای [Floortime Therapy]را اجرا می‌کنند. یک تکنیک بازی درمانی است که بر پایه علائق کودکان اوتیسمی به منظور ایجاد روابط و مهارت‌های ارتباطی-اجتماعی ایجاد شده است. یکی دیگر از رویکردهای درمانی‌ای است که از بازی درمانی به عنوان ابزاری برای ایجاد مهارت‌ها در کودکان مبتلا به اوتیسم استفاده می‌کند.

یک مشکل اساسی افراد مبتلا به اوتیسم اختلال اجتماعی ارتباطی است. کودکان مبتلا به اوتیسم در برقراری ارتباط با دیگران (به خصوص همسالان) مشکلات زیادی دارند. این کودکان اغلب به جای استفاده از اسباب بازی‌ها در بازی‌های تخیلی یا نمادین (مثلا وانمود کردن به اینکه عروسک واقعا بچه من است) از اشیاء به صورت قالبی و تکراری یا برای تحریک خود استفاده می‌کنند و کاملا در دنیای خود غرق می‌شوند. بازی وسیله‌ای بسیار خوب برای کمک به کودکان (و گاهی اوقات حتی بزرگسالان) به منظور خارج کردن آنها از درخود فروماندگی ناشی از اوتیسم و واردکردن آن‌ها به دنیای واقعی و تعامل مشترک است. همچنین بازی‌های مناسب می‌توانند به کودکان خردسال در کشف احساسات، محیط و روابطشان با والدین، خواهران/ برادران و همسالان کمک کنند.

به علاوه غالبأ بازی درمانی می‌تواند این امکان را در اختیار والدین قراردهد که نقش فعالی در رشد و پیشرفت کودک مبتلا به اوتیسم خود داشته باشند. بازی درمانی را می‌توان به والدین آموخت و در طول زمان والدین می‌توانند درمانگر کودک خود شوند و در عین حال رابطه­ ای مستحکم‌تر و پر معنی‌تر با کودک شان برقرار کنند.

بازی درمانگر فعالانه کودک را درگیر فضای بازی می‌کند.

یک بازی درمانگر خوب با کودک شما روی زمین می‌نشیند و فعالانه کودک شما را درگیر فضای بازی می‌کند. برای مثال درمانگر ممکن است تعدادی اسباب بازی که ممکن است برای یک کودک جالب باشد را انتخاب کند و به کودک شما اجازه دهد که اسباب بازی‌ را که برایش جالب است انتخاب کند. اگر کودک یک قطار اسباب بازی را انتخاب کند و به ظاهر بی هدف آن را به عقب و جلو حرکت دهد، درمانگر ممکن است یک قطار دیگر انتخاب کند و آن را جلوی قطار کودک قراردهد و راه قطار کودک را مسدود کند. اگر کودک (به صورت کلامی و یا غیر کلامی) پاسخ دهد، ارتباط آغاز شده است.

اگر کودک پاسخی ندهد، درمانگر ممکن است به دنبال گزینه‌های جالب تر و پر انرژی تر برای کودک برود. درست کردن حباب، و همچنین استفاده از اسباب بازی هایی که صدا می‌دهند، می‌لرزند و یا کار دیگری انجام می‌دهند اغلب موفقیت آمیز است.

در طول زمان درمانگر با کودک برای ایجاد مهارت‌های دو جانبه (سهیم کردن، به نوبت بازی کردن)، مهارت ­های تخیلی (وانمود به غذا دادن به حیوان عروسکی، وانمود به غذا پختن) و حتی مهارت‌های تفکر انتزاعی (جور کردن پازل، حل مسئله) کار خواهدکرد. هنگامی که کودک در برقراری ارتباط با دیگران پیشرفت کرد، کودکان دیگر نیز ممکن است به گروه وارد شوند و مهارت‌های اجتماعیپیچیده‌تر ایجاد می‌شوند.

خیلی از والدین متوجه شده‌اند که با استفاده ویدئوهای آموزشی و کتاب‌ها به عنوان راهنما می‌توانند بازی درمانی را برای کودک انجام دهند. بقیه نیز از بازی درمانگران با تجربه و آموزش دیده کمک می‌گیرند. عده­ ای هم کودک خود را نزد یک بازی درمانگر می‌برند یا بازی درمانگر به خانه آن­ها می‌آید. در هر صورت بازی درمانگران می‌توانند به والدین ابزارهایی برای برقراری ارتباط و لذت بردن با کودکان مبتلا به اوتیسم‌ ارائه دهند (عالی و همکاران، ۱۳۹۳).

چگونه برای کودکان اوتیسمی اسباب بازی انتخاب کنیم

نویسنده سعیده بریانیان در تاریخ ۱۵ آبان ۱۳۹۵   

به دنبال اسباب بازی هایی باشید که حس های آنها را تقویت می کند. بسیاری از کودکان مبتلا به اوتیسم دچار چالش های حسی هستند، به خصوص در حوزه ی موقیعت های تدافعی مشکل دارند. اسباب بازی باید حس لامسه آنها را تحریک کند. کتاب های پارچه ای و با اشکال سه بعدی، بلوک های با حروف یا اعداد برجسته، اسباب بازی دارای قطعات بزرگ و کوچک و برجستگی، اسباب بازی موزیکال و تلفن های اسباب بازی بسیار مفید هستند.                

اسباب بازی هایی را انتخاب کنید که مهارت های حرکتی آنها را توسعه می دهد. همه کودکان باید دارای این مهارت باشند، اما کودکان اوتیسمی در این زمینه دچار مشکل هستند. نقاشی و طراحی گزینه های خوبی هستند. نقاشی انگشتی حتی از نقاشی با مداد هم بهتر است. خرید یک دوچرخه یا سه چرخه نیز به ایجاد حس تعادل و هماهنگی دست و پا در آنها کمک می کند. ترامپولین نیز جز اسباب بازی هایی است که در توسعه ی مهارت های حرکتی کمک شایانی می کند. اما از بی خطر بودن آن اطمینان حاصل کنید.

اسباب بازی هایی را بخرید که مهارت سازمان دهی آنها را تقویت می کند. کودکان اوتیسمی در مهارت های ادراکی و ابداعی ضعیف هستند. قدرت بینایی آنها را به چالش بکشید و از آنها بخواهید چیزی بسازند. در این راستا اسباب بازی هایی مانند لگو، اسباب بازی هایی که جدا و دوباره سر هم می شوند پازل و بازی های فکری و خانه های عروسکی بسیار مفید هستند.                                 

همیشه سطح مهارت های کودک را در نظر بگیرید. اسباب بازی های کمتر پیچیده برای کودکان دچار اختلالات حسی یا ذهنی بهتر است. اسباب بازی های دکمه ای گزینه خوبی برای آنها است. برای کودکانی با مهارت های قوی تر، اسباب بازی های مستلزم ساختن، کشف کردن و سرهم کردن خوب هستند.

به دنبال اسباب بازی های ساخته شده برای فضای باز باشید. ورزش برای همه کودکان مهم است و کودکان مبتلا به اوتیسم نیز از این قاعده مستثنی نیستند. کودک را تشویق کنید که با سایرین بازی کند. اگر نگران هستید، به جای بازی های رقابتی آنها را به بازی های مستلزم همکاری دعوت کنید. 

سعی کنید اسباب بازی هایی را انتخاب کنید که شامل بازی والد / فرزند می شود. این امر به ایجاد پیوند بین والدین و کودک کمک می کند. همچنین می توانید در محیطی آرام و لذت بخش مهارت های اجتماعی را برای آنها مدل سازی کنید. کودکان مبتلا به اوتیسم افراد منحصر به فردی هستند که شایسته ی آموزش دیدن و دانستن هستند.                            

خیلی سخت نگیرید. لازم نیست همیشه اسباب بازی هدفی را دنبال کند و مهارتی را تقویت کند. گاهی اجازه دهید با اسباب بازی های ساده تنها لذت بازی را درک کند.

به یاد داشته باشید که بازی طریقه ی صحیح ندارد. هدف از بازی بچه ها لذت بردن است، نه اینکه دقیقا مثل بقیه رفتار کنند. اجازه دهید فرزندتان خودش باشد. ایراد چندانی هم ندارد که فرزندتان با بقیه کمی متفاوت باشد.

مراجع

http://www.wikihow.com/Choose-Toys-for-Autistic-Childr

بازی با کودکان اوتیسم بسیار می تواند برای ارتقای آنها مهم باشد. همه ما با کودکان خود بازی می‌کنیم. از بودن با آنها و ارتباط چشمی و عاطفی با آنها لذت می‌بریم.

ما برای ادامه بازی با کودکمان به وسیله رفتارهای اجتماعی و منطقی‌اش تشویق می شویم و او را برای ادامه بازی تشویق کرده و بدین ترتیب روابطمان در بازی ادامه می‌یابد اما بازی با کودکان اوتیسم داستان دیگری دارد. والدین کودکاناوتیسم  معمولاً برای بازی با کودکشان تلاش می‌کنند اما از سوی او با انگیزه و واکنش روبرو نمی‌شوند. بنابراین والدین کودکان اوتیسم نخست می‌بایست الفبای بازی با این کودکان را یاد گرفته، سپس اقدام به بازی با او کنند. بازی‌هایی که با کودکان اوتیسم می‌توان انجام داد، دو دسته هستند؛ بازی‌های رشد و بازی‌های اجتماعی. در این مقاله به بازی‌‌های رشد می‌پردازیم.

مراحل بازی با کودکان اوتیسم

بازی حسی ـ حرکتی

کودک در ابتدا به راه‌های مختلف مشغول می‌شود، مثل: چشیدن، نگاه کردن، صدا درآوردن، لمس کردن، پوشیدن و مثلاً وقتی جغجغه‌ای را به کودک اوتیسم می‌دهید، نه تنها آن را تکان می‌دهد، بلکه جغجغه را می‌مکد. بافت آن را لمس می کند. نگاهش می‌کند. آن را بو می‌کند و با آن بازی می‌کند.

بازی سازمان یافته

در این بازی، کودک، درگیر بازی می‌شود اما نیازی به درک هدف این بازی ندارد. به طور مثال، با شما ماشین‌ها را به حرکت درمی‌آورد ولی واقعاً قصد راندن آنها را ندارد.

بازی عملکردی

در مرحله بعد از حسی ـ حرکتی، کودک هدف فعال اسباب بازی‌ها را می‌فهمد و از آنها استفاده می‌کند. او ممکن است ماشین اسباب بازی را دور اتاق براند.

بازی وانمودسازی

در مرحله بازی وانمودسازی یا تخیلی، کودک به چندین روش عملکردی بازی می‌کند. مثل اینکه وانمود می‌کند چای را هم زده و می‌خورد. به این بازی «بازی تخیل عملکردی» می‌گویند.

والدین کودکان اوتیسم نخست می‌بایست با سطح بازی رشدی کودکشان آشنا شده و دریابند که او در حال حاضر در کدام مرحله است و به چه بازی‌ای علاقه دارد. این آگاهی باعث می‌شود دریابند که چه بازی‌ها و استراتژی‌هایی کودک را تشویق به رشد و ارتباط می‌کند. علاوه بر این، باید دقت کنند که کودک در بازی با افراد و اسباب بازی‌ها چه کار می‌کند و چه بازی‌هایی حساسیت‌های حسی و احساس امنیت او را تأمین می‌کند.

اسباب بازیهای کودکان اوتیسم

 در کل اسباب بازی‌هایی که برای کودکان اوتیسم توصیه می‌شود، شامل این اسباب بازی‌ها است: حباب‌ها، بادکنک‌ها، اسباب بازی‌هایی برای پف کردن، نخ کردن مهره‌ها، اسباب بازی‌هایی با بافت‌های مختلف، اسباب بازی‌های رنگی، درخشان و قابل انعطاف، اسباب بازی‌های متحرک، اسباب بازی‌های لغزنده، اسباب بازی‌های موزیکال، توپ‌ها، کتاب‌ها، پیمانه‌های اندازه‌گیری، بلوک‌های ساختنی، جعبه‌های خالی، دومینوهای طولانی، اسباب بازی‌های علّی و معلولی، اره‌های اسباب بازی، ترن، اسباب بازی اشکال، حیوانات، عروسک‌ها و تجهیزات آنها، وسایل چایخوری، قیچی و کاغذ، خمیر بازی، میخ و چکش، لباس‌ها، کلاه‌های مبدل، پول اسباب بازی و تلفن اسباب بازی.

 به دو نکته دقت داشته باشید. نخست اینکه هر کدام از این اسباب بازی‌ها در سطوح مختلف بازی‌های رشدی قرار می‌گیرند. مثلاً عروسک علاوه بر سطح حسی ـ حرکتی، در سطح تخیل‌گرایی هم استفاده می‌شود. نکته دوم اینکه اصلاً کودک تان را با سایر کودکان مقایسه نکنید.

بازی مناسب برای این کودکان باید سرگرم‌کننده باشد. شما باید کشف کنید که واقعاً چه چیزی در کودک تان انگیزه ایجاد می‌کند. یک کودک با اسباب بازی سرگرم می‌شود اما کودکی دیگر بدون اسباب بازی با چیزهای دیگر یا تکرار یک رفتار سرگرم می‌شود. تحریک و تشوق کلید اصلی ورود شما به دنیای کودک تان و رشد بازی‌های او است.

هر طور کودک تان راحت است، با او بازی کنید. به او اجازه دهید اگر دوست دارد، روی میز بنشیند. سعی کنید سمت راست او قرار بگیرید که بتوانید با او ارتباط چشمی برقرار کنید.

محیط بازی نیز از مواردی است که می‌تواند او را مشتاق به بازی یا بیقرار و مشوش سازد. به‌خصوص اگر حساسیت حسی او زیاد باشد، می‌بایست نخست در نظر بگیرید که محیط چه پیامی را به کودک مخابره می‌کند. اگر در آشپزخانه بازی می‌کنید، او پیام غذا خوردن را از آن محیط دریافت کرده و شاید خوب بازی نکند یا اگر در محیطی هستید که تلویزیون یا رادیو روشن است و احتمال دارد که کودک با سر و صدا بیقرار شود، تلویزیون و رادیو را خاموش کنید. بنابراین، تا جایی که می‌توانید محیط بازی او را ساده و طبیعی فراهم کنید که بتواند صرفاً روی بازی متمرکز شود.

حس بازی در او ایجاد کنید. انداختن یک زیرانداز رنگی یا یک پتو روی زمین به او این پیام را مخابره می‌کند که وقت بازی است و روی پتو بنشیند و بازی کند. او بعد از مدتی یاد خواهد گرفت که هر بار پتو روی زمین پهن شد، یعنی باید بازی کند. با این کار به او کمک می‌کنید تا وقایع را پیش‌بینی کند.

در مورد مدت زمان بازی و زمان به پایان رساندن آن هم باید سطح انتظارتتان را باز گذاشته و به حس درونی‌­تان برای زمان پایان بازی اطمینان کنید. زیرا یکی دو دقیقه بازی لذت‌بخش و مفرح بهتر از تحمل بازی ملالت‌آوری است که او را رشد نداده و باعث دلزدگی­‌اش می‌شود.

استراتژی‌های جلب توجه خیلی فردی است اما برخی موارد در ذیل آورده شده که ممکن است مناسب باشد:

  •  در بازی‌هایی مثل «دالی موشه» از ماده اولیه، بافت‌ها و الگوهایی استفاده کنید که او دوست دارد.
  •  شعرهای کودکانه و مادرانه آشنا برایش بخوانید.
  •  از یک نوع ساز و تکرار یک آهنگ استفاده کنید.
  •  حباب برایش فوت کنید.

به جای اینکه بازی کودکان را هدایت کنید، بازی او را دنبال کنید، یک بار که او علاقه ابتدایی‌اش جلب شد، از دانش کودک و حس خودتان برای سعی در رشد تعامل با او استفاده کنید. شما برای اطمینان از ادامه جلب توجه کودک می‌توانید از اسباب بازی‌ها یا مواد مبتنی بر تحریک حواس استفاده کنید و بدین ترتیب فعالیت‌های جدید را در او پرورش دهید. به یاد داشته باشید همیشه زودتر از نیاز کودک به پایان بازی، بازی را خاتمه دهید.

برای کمک به کودک تان برای تشخیص و تفاوت میان جلسات بازی با شما و دیگر زمان‌های بازی سعی کنید اسباب بازی‌ها یا دیگر وسایلی که در این جلسات بازی  استفاده می‌کنید جدا از وسایلی باشد که او در موقعیت‌های دیگر استفاده می‌کند.

سعی کنید از جلسات فیلم تهیه کنید چون در بعضی از جلسات بازی اغلب واکنش‌های کودک زودگذر است که به آسانی فراموش می‌شوند و اگر شما آن را در فیلم ببینید، متوجه می‌شوید که چه فعالیتی با او داشتید که منجر به چنین واکنشی شد و در آینده بیشتر بر آن فعالیت تمرکز خواهید داشت.

به طور کلی والدین کودکان مبتلا به اوتیسم می‌بایست نگرش خود را در بازی با این کودکان تغییر دهند. کودکان چند مرحله رشد بازی را طی می‌کنند و تا حدودی این قبیل بازی‌ها است که به تعامل او با دیگران کمک می‌کند. والدین با رعایت برخی شرایط بازی می‌توانند در تغییر و اصلاح رفتار کودک کمک شایانی کنند.

منابع:

Scottish autism. (2016). Play. Retrieved from http://www.scottishautism.org/services-support/support-families/information-resources/play